صفحه اصلی >> احکام >> شرایط رضاع‏

شرایط رضاع‏

۱ – در حدیثى منقول از امام صادق‏علیه السلام آمده که از ایشان پرسیده‏شد از زنى که بدون زایش شیر دارد ودختر وپسرى را از این شیرتغذیه مى کند آیا همین شیر، همچون رضاع، آن دو را با هم محرم‏مى‏سازد؟ حضرت‏علیه السلام فرمود: “خیر.”(۷۸)

۲ – در خبرى به نقل از امام على‏علیه السلام آمده است که فرمود: “شیرحرام، حلال را حرام نمى کند، مانند زنى که با شیر همسرش کودکى‏را شیر دهد، سپس با شیرى که از زنا به وجود آمده است دیگرى‏راشیر دهد.”(۷۹)

 

تفصیل احکام:

فقها براى رضاعى که محرمیت به دنبال دارد شروطى را به شرح‏زیر نهاده‏اند:

 

شرط اول – این که شیر، پس از ازدواج باشد

این شرط فروعى دارد که آنها را بیان مى کنیم:

الف – این که شیر زن در پى ازدواج پدید آمده باشد، پس اگردوشیزه‏اى شیر در سینه او روان شود وکودکى را با آن شیر تغذیه کند،این شیر موجب محرمیت او نمى‏شود وبر پایه احادیث رسیده‏پیوندى را به وجود نمى‏آورد، ولى احتیاط آن است که از ازدواج با آن‏که اصطلاحاً مادر رضاعى یا خواهر رضاعى نامیده مى‏شود پرهیزگردد.

ب – اگر زنى – والعیاذ باللَّه – زنا داد وحامله شد ووضع حمل کردوسپس کودکى را با شیر خود تغذیه کرد، این شیر موجب محرمیت اونمى‏گردد وبر حسب نظر مشهور فقهاء، واحتیاط آن است که مانندمسأله پیشین پرهیز شود.

ج – اگر مردى با زنى به گمان این که همسر اوست نزدیکى کند – که‏در اصطلاح فقهى شبهه نامیده مى‏شود – وآن زن حامله شود وطفلى‏به دنیا آورد، فراگیرى محرمیت با این شیر، موافق احتیاط است.

د – اگر زن حامله‏اى طلاق داده شود وسپس وضع حمل کندوکودکى را شیر دهد موجب محرمیت مى‏شود، زیرا این شیر به‏واسطه ازدواج صحیح پدید آمده است.

ه – اگر زن حامله‏اى طلاق داده شود وسپس وضع حمل کندودوباره به عقد مرد دیگرى در آید وکودکى را شیر دهد، محرمیت‏پدید مى‏آید، ولى صاحب شیر همسر اول اوست، بنابراین همسراول پدر رضاعى آن کودک به شمار مى‏آید نه همسر دوم زن، مگر آن‏که از نو حامله شود وشیر اول قطع گردد ودوباره شیر در سینه او پدیدآید که فقها گفته‏اند: این شیر از آن شوهر دوم است واو پدر رضاعى‏کودک است نه شوهر اول.

اگر ما از نظر علمى امکان یافتیم منشأ شیر را شناسایى کنیم‏ودریابیم که آیا این شیر از حاملگى اول است یا دوم باید به علم عمل‏کنیم وصاحب شیر )همسر اول یا دوم( را پدر رضاعى طفل‏بشماریم.

 

شرط دوم – مقدار شیر خوارگى

قرآن کریم مى فرماید: )وَأُمَّهَاتُکُمُ الَّلاتِی أَرْضَعْنَکُمْ وَأَخَوَاتُکُم مِنَ‏الرَّضَاعَهِ…(۸۰)).

“… ومادران رضاعى شما، وخواهران رضاعى شما…”

از این آیه استفاده مى‏کنیم آن شیر خوارگى که محرمیت را موجب‏مى‏شود همان است که زن شیرده را مادر ودختر او را خواهر مى‏گرداند. ومادر، اصل وجود انسان است وشیرى که نه گوشتى برویاندونه خونى پدید آورد کافى نخواهد بود.

 

حدیث شریف:

۱ – از امام صادق‏علیه السلام نقل است که فرمود: “رضاع محرمیتى راموجب نمى‏شود مگر آن که خون وگوشتى را پدید آورد.”(۸۱)

۲ – ونیز مى‏فرماید: “رضاع محرمیتى را موجب نمى‏شود مگر آن‏که گوشتى برویاند واستخوانى را محکم گرداند.”(۸۲)

۳ – حضرت باقرعلیه السلام به هنگام پرسش از حد رضاع فرمود: “رضاع‏در کمتر از یک شبانه روز یا پانزده بار شیر دادن پى در پى، از یک زن‏که آن شیر حاصل یک مرد باشد بدون آنکه شیر زن دیگرى میان آن‏فاصله شده باشد، موجب محرمیت نمى‏شود.”(۸۳)

۴ – از ابن ابى یعفور روایت شده که گفت: از حضرت‏علیه السلام پرسیدم‏چگونه رضاع موجب محرمیت مى شود؟

حضرت‏علیه السلام فرمود: “اگر به قدرى شیر دهد که شکم کودک پرگردد واین موجب مى شود که گوشت او بروید وخون در او پدید آیدوچنین است که محرمیت به وجود مى آید.”(۸۴)

 

تفصیل احکام:

 

روییدن گوشت، معیار محرمیت‏

براى آن که رضاع موجب محرمیت شود وخویشى پدید آورد بایدبه قدرى باشد که گوشتى برویاند وخونى بسازد واستخوانى استوارگرداند، واین امر به وسیله افزایش وزن ورشد پیوسته استخوان‏وجریان خون در گونه‏ها وطراوت چهره کودک ونظایر آن از علاماتى‏که مادران شیر دهنده مى شناسند، فهمیده مى‏شود.

واقوى آن است که روییدن گوشت وپدید آمدن خون کفایت‏مى‏کند حتى اگر استخوان که – ظاهراً – در مرحله بعد قرار دارد استوارنگردد.

باید روییدن به گونه‏اى اساسى به تعداد شیر دادنها از همان زن‏بستگى داشته باشد، اما در صورتیکه کودک با شیر دیگرى تغذیه کندشرط تحقق نمى‏یابد.

شارع مقدس به هدف آسان‏گیرى ووسعت بر مردم براى تحقق این‏شرط دو حد عرفى قائل شده که عبارتند از:

شیر خوردن یک شبانه روز یا پانزده بار پى در پى شیر بخورد.

 

الف – شیر خوارگى یک شبانه روز:

اگر کودکى از نیمروز جمعه تا ظهر روز شنبه از پستان یک زن شیربخورد آن زن مادر رضاعى او مى گردد به شرط آن که غذاى طفل دراین مدت تنها شیر او باشد، اما اگر از شیر یا خوراک دیگرى تغذیه کردبه گونه اى که – به واسطه آن – استخوانش استوار گشت یا گوشت بر اورویید وخون در او پدید آمد کفایت نمى کند.

آرى، غذاى اندک زیانى نمى‏رساند.

واگر کودک در طول این مدت مریض باشد یا زن شیرده آنقدر کم‏شیر باشد که شیر او نه گوشتى را برویاند ونه خونى را پدید آورد ایجادمحرمیت دور به نظر مى رسد وپیمودن راه احتیاط در چنین موردى‏بهتر است.

 

ب – شیر خوارگى پانزده باره:

هرگاه شمار شیر دادن به پانزده رسید این شیر گوشت مى‏رویاندوخون پدید مى آورد، اما اگر ده بار شیر دادن توانست استخوانى رااستوار گرداند یا گوشتى را برویاند یا خونى را پدید آورد ظاهراً کفایت‏مى کند ودر غیر اینصورت خیر.

وبراى هر یک بار شیر دادن شروطى وجود دارد بدین شرح:

۱ – اینکه یک نوبت شیر دادن، عرفاً کامل باشد، وعلامت آن این‏است که کودک سیرآب مى شود ودهان از پستان برمى‏گیرد وچه بساخواب او را برباید، اما اگر از پستان ناراحت شد یا به کسى توجه کردکه با او بازى مى کند وپستان را رها کرد وسپس به خوردن شیر روى‏آورد نوبت جدیدى در شیر خوارگى شمرده نمى‏شود ودر واقع‏تکمیل نوبت اول است.

۲ – اینکه دفعات شیرخوارگى پى در پى باشد پس اگر دو زن‏شیرده به تناوب )یکى در میان( به کودک شیر دهند کفایت نخواهدکرد حتى اگر این دو زن همسر ان یک مرد باشند.

آرى، اگر به کودک مقدار اندکى شیر یا قندآب در اثناى شیرخوارگى داده شود به گونه‏اى که شیر زن شیرده غذاى اصلى اوشمرده شود که گوشت وخون از آن پدید مى آید، به توالى زیان‏نمى‏رسد. اما اگر پدید آمدن گوشت وخون بواسطه غذا یاآشامیدنى، یا بواسطه هر دو آن به علاوه شیر شیرده پدید آید، ایجادمحرمیت بعید مى نماید.

۳ – اینکه شیر خوارگى مستقیماً از طریق پستان صورت پذیرد، اماأگر شیر را از پستان بدوشند وسپس به کودک بدهند، به نظر غالب‏فقها موجب محرمیت نمى شود، زیرا دیگر رضاع نامیده نمى شودواحتیاط بهتر است بویژه اگر با این شیر گوشت وخون پدید آید.

اما در صورتیکه مکیدن پستان بوسیله لوله‏اى انجام شود که به‏پستان متصل است زیانى نمى رساند، زیرا فقها این مورد را رضاع‏مى‏شمرند واین قید در شیر خوارگى یک شبانه روز نیز آمده است.

۴ – برخى از فقها شرط کرده‏اند که شیر خوارگى باید در حیات زن‏شیرده صورت پذیرد، پس اگر طفل شیرخوار آخرین نوبت شیرش راپس از مرک زن شیرده بخورد کفایت نمى کند، زیرا رضاع نامیده‏نمى‏شود ودر چنین موردى نباید احتیاط ترک گردد.

 

شرط سوم – شیرخوارگى پیش از گرفتن کودک از شیر

قرآن کریم مى‏فرماید:

)وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَن یُتِمَّ الرَّضَاعَهَ (۸۵)).

“ومادران بایست دوسال کامل فرزندان خود را شیر دهند، آن کسى‏که خواهد فرزند را شیر تمام دهد…”

 

حدیث شریف:

۱ – امام صادق‏علیه السلام نقل کرده که پیامبر اکرم‏صلى الله علیه وآله مى فرماید: “پس‏از گرفتن کودک از شیر، دیگر شیر خوارگى ورضاع نخواهد بود.”(۸۶)

۲ – از امام صادق‏علیه السلام نقل است که فرمود: “شیر خوارگى پیش ازدوسال وپیش از آن است که کودک از شیر ستانده شود.”(۸۷)

۳ – حماد بن عثمان از امام صادق‏علیه السلام نقل مى کند که فرمود: “بعداز گرفتن از شیر، شیر خوراگى در میان نیست. عرض کردم از شیرگرفتن چیست؟ فرمود: “دو سالى که پروردگار فرموده است.”(۸۸)

 

تفصیل احکام:

شرط است که شیر خوارگى در دو سال کمال یابد، اما اگر کودکى‏پس از تمام شدن دو سال شیر بخورد محرمیت میان او ودایه‏اش پدیدنمى آید، زیرا در روزهاى از شیر گرفتن بوده است.

این شرط نیست که عمر فرزند نسبى دایه کمتر از دو سال باشد،ولى بهتر است در مورد دایه احتیاط رعایت شود، چنانکه بهتر است‏درباره کودکى که از شیر ستانده شده وسپس از زن مرضعه‏اى‏شیرخورده است، اگر چه قبل از تمام شدن دوسال باشد بااحتیاطعمل شود واقوى عدم لزوم عمل به این احتیاط در هر دو مورد است‏بدین ترتیب اگر خوردن اخرین نوبت شیر پیش از آن که کودک به دوسال برسد تمام شود محرمیت ایجاد مى گردد ودر غیر این صورت‏خیر.

ملاک: گذشت بیست وچهار ماه از سن کودک شیر خواره است،نه آغاز یا پایان سال هجرى.

 

شرط چهارم – شیر یک مرد

 

حدیث شریف:

۱ – عمار ساباطى روایت کرده مى گوید: از امام صادق‏علیه السلام‏پیرامون نوجوانى پرسش کردم که )درکودکى( از زنى شیر خورده‏است آیا این شخص مى تواند با خواهر رضاعى پدرى آن زن ازدواج‏کند؟ حضرت‏علیه السلام فرمود: “نه، زیرا هردو خواهر از شیر یک زن تغذیه‏کرده‏اند که از آن یک مرد بوده است.”

گفتم: آیا مى‏تواند با خواهر رضاعى مادرى آن زن ازدواج کند؟

حضرت‏علیه السلام فرمود: “اشکالى ندارد، چون خواهرى که به کودک‏شیر نداده از مردى است غیر از مرد خواهرى است که به کودک شیرداده وچون مردان مغایر بودند اشکالى ندارد.”(۸۹)

۲ – محمد بن ابى نصر روایت کرده مى گوید از ابو الحسن‏علیه السلام اززنى پرسش کردم که دخترى را شیر داده است وهمسرش پسرى از زن‏دیگرى دارد. آیا پسر شوهر او مى تواند با دخترى که آن زن شیر داده‏ازدواج کند؟

حضرت‏علیه السلام فرمود: “شیر از آن یک مرد است.”(۹۰)

 

تفصیل احکام:

مرد )شوهر( محور احکام شیر خوارگى است وشیر، از آن اوتلقى مى شود ومحرمیت زمانى فراگیر مى شود که شیر از آن یک مردباشد اگرچه زنها متعدد باشند ولى در مقابل محرمیت فراگیر نمى‏شوداگر مردان متعدد باشند حتى اگر زن شیرده یکى باشد. توضیحات این‏شرط به این قرار است:

۱ – زهرا همسر جعفر است که پسرى به نام هادى را شیر داده‏ورقیه همسر دوم جعفر دختر بچه‏اى را به نام اسماء شیر داده. پس‏هادى نمى‏تواند با اسماء ازدواج کند، زیرا هر دو، از شیرى که از آن‏جعفر )همسر ومرد( بوده تغذیه کرده‏اند اگر چه سخن از دو زن‏شیرده در میان است.

۲ – سپس جعفر همسرش زهرا را طلاق مى دهد وزهرا با مرددیگرى ازدواج مى کند واز شیر خود – که پس از ازدواج دوم‏وحاملگى از همسر جدید روان گشته – دختر بچه‏اى را به نام هاجرتغذیه مى کند آیا هادى مى تواند با هاجر ازدواج کند؟

آرى! زیرا شیر از آن مرد است ودر این جا اگر چه زن شیر ده – درهر دو مورد – یکى بیشتر نیست، ولى سخن از دو مرد در میان است‏ودر روایت دیگرى نیز اشاره به حرمت نکاح این دو آمده است ولى‏فقها بدان توجهى نکرده‏اند.

۳ – زهرا از همسر دوم خود دخترى را به نام صدیقه به دنیامى‏آورد. آیا جایز است هادى که زهرا او را شیر داده است با صدیقه‏ازدواج کند؟

خیر، جایز نیست، زیرا فرزندان نسبى زهرا بر کسانى که او شیرداده حرام هستند، ولى در صورت اختلاف همسر، فرزندان رضاعى‏آن زن، محرم همدیگر نمى شوند.

 

About صادقی

همچنین بخوانید

زمان آمیزش

آمیزش در برخی زمان ها و حالت ها ممکن است حرام باشد. با مواردزو احکام …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوال امنیتی: